دوده زدن شمع در پراید کاربراتوری یکی از نشانه‌های مهم وجود مشکل در فرآیند احتراق موتور است. وقتی شمع را باز می‌کنید و نوک الکترود یا قسمت سرامیکی آن به‌جای رنگ طبیعی، با لایه‌ای سیاه و دوده‌ای پوشیده شده، معمولاً نشان می‌دهد که سوخت به‌درستی در موتور نمی‌سوزد یا نسبت هوا و بنزین از حالت استاندارد خارج شده است.
دستگاه دیاگ ماشین
البته نوع دوده نیز اهمیت زیادی دارد. دوده خشک و پودری معمولاً با غنی بودن مخلوط سوخت ارتباط دارد، در حالی که دوده چرب و روغنی می‌تواند نشانه ورود روغن به محفظه احتراق باشد. بنابراین صرفاً تعویض شمع، بدون پیدا کردن علت اصلی، معمولاً مشکل را به‌طور دائمی برطرف نمی‌کند.
۱. تنظیم نبودن کاربراتور
یکی از رایج‌ترین دلایل دوده زدن شمع پراید کاربراتور، تنظیم نبودن کاربراتور است. کاربراتور وظیفه دارد مقدار مناسبی از هوا و بنزین را برای ورود به موتور آماده کند. اگر میزان بنزین بیش از مقدار مورد نیاز باشد، مخلوط سوخت و هوا اصطلاحاً «غنی» می‌شود.
در این شرایط بنزین به‌طور کامل نمی‌سوزد و بخشی از آن به شکل دوده روی شمع باقی می‌ماند.
اگر هم‌زمان علائمی مانند موارد زیر را مشاهده می‌کنید، بهتر است تنظیم کاربراتور بررسی شود:
-
افزایش مصرف بنزین
-
بوی شدید بنزین از اگزوز
-
بد کار کردن موتور در حالت درجا
-
کپ کردن هنگام گاز دادن
-
دود تیره از اگزوز
-
سخت روشن شدن خودرو
-
سیاه شدن نوک شمع‌ها
تنظیم پیچ مخلوط، دور آرام و بررسی مدارهای مختلف کاربراتور باید بر اساس وضعیت موتور انجام شود و صرفاً چرخاندن پیچ تنظیم بدون بررسی سایر قطعات ممکن است مشکل را بیشتر کند.
۲. کثیف بودن فیلتر هوا
فیلتر هوا یکی از قطعات ساده اما بسیار تأثیرگذار در ترکیب سوخت و هواست. اگر فیلتر هوا بیش از حد کثیف باشد، جریان هوای ورودی موتور کاهش پیدا می‌کند.
در نتیجه نسبت بنزین به هوا افزایش پیدا کرده و مخلوط به سمت غنی شدن می‌رود. حاصل این اتفاق می‌تواند احتراق ناقص و دوده زدن شمع پراید کاربراتوری باشد.
به همین دلیل، قبل از انجام تعمیرات پیچیده، وضعیت فیلتر هوا را بررسی کنید. اگر فیلتر بسیار کثیف، روغنی یا مسدود شده است، تعویض آن می‌تواند به بهبود عملکرد موتور کمک کند.
البته اگر پس از تعویض فیلتر همچنان شمع‌ها سیاه می‌شوند، باید علت دیگری در سیستم سوخت‌رسانی یا جرقه وجود داشته باشد.
۳. خرابی ساسات
ساسات در موتورهای کاربراتوری برای زمان استارت سرد استفاده می‌شود. این سیستم در هنگام سرد بودن موتور باعث افزایش غلظت سوخت می‌شود تا موتور راحت‌تر روشن شود.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که ساسات باز نماند یا مکانیزم آن درست کار نکند. در این حالت موتور ممکن است حتی بعد از گرم شدن همچنان با مخلوط سوخت غنی کار کند.
این وضعیت یکی از دلایل مهم سیاه شدن شمع‌هاست.
اگر پراید بعد از گرم شدن موتور همچنان دور موتور غیرطبیعی دارد، مصرف سوخت آن بالا رفته و شمع‌ها مرتباً دوده می‌زنند، عملکرد ساسات باید بررسی شود.
۴. خرابی یا تنظیم نبودن شناور کاربراتور
شناور وظیفه کنترل سطح بنزین داخل محفظه کاربراتور را بر عهده دارد. اگر شناور یا سوزن شناور دچار مشکل شود، سطح بنزین می‌تواند بیش از حد بالا برود.
در این حالت مقدار بیشتری بنزین وارد موتور می‌شود و نسبت هوا و سوخت از حالت مناسب خارج خواهد شد.
خرابی سوزن شناور، گیر کردن شناور یا تنظیم نادرست ارتفاع آن می‌تواند باعث علائمی مانند:
-
افزایش مصرف سوخت
-
بوی بنزین
-
بد کار کردن موتور
-
دوده زدن شمع
-
ریپ زدن
-
و حتی سرریز کردن بنزین
شود.
بنابراین در صورت سیاه شدن مداوم شمع‌ها، بررسی مجموعه شناور و سوزن شناور اهمیت زیادی دارد.
۵. ضعیف بودن سیستم جرقه
همیشه علت دوده زدن شمع، افزایش میزان بنزین نیست. گاهی مقدار سوخت طبیعی است اما جرقه به اندازه کافی قوی نیست و نمی‌تواند مخلوط سوخت و هوا را به‌طور کامل بسوزاند.
در پراید کاربراتوری باید اجزایی مانند شمع، وایرها، دلکو، درپوش دلکو، روتور و سیستم تولید جرقه بررسی شوند.
اگر جرقه ضعیف باشد، احتراق ناقص اتفاق می‌افتد و سوخت نسوخته می‌تواند باعث ایجاد رسوبات سیاه روی شمع شود.
خرابی وایر شمع نیز می‌تواند باعث ایجاد جرقه ضعیف یا نامنظم شود. بنابراین اگر فقط یک یا دو شمع بیشتر از بقیه دوده زده‌اند، بررسی سیستم جرقه و وایر همان سیلندرها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
۶. نامناسب بودن شمع یا فاصله دهانه آن
استفاده از شمع نامناسب برای موتور یا تنظیم نبودن فاصله الکترود نیز می‌تواند عملکرد احتراق را تحت تأثیر قرار دهد.
اگر فاصله دهانه شمع بیش از حد کم یا زیاد باشد، کیفیت جرقه تغییر می‌کند. همچنین اگر شمع از نظر مشخصات حرارتی با موتور سازگار نباشد، ممکن است دمای کاری مناسبی نداشته باشد و رسوبات روی آن افزایش پیدا کنند.
به همین دلیل بهتر است هنگام تعویض شمع، از مشخصات توصیه‌شده برای موتور موردنظر استفاده شود و فاصله دهانه شمع نیز مطابق مشخصات فنی تنظیم شود.
۷. مشکل در آوانس جرقه
زمان‌بندی جرقه نقش مهمی در کامل شدن احتراق دارد. در سیستم‌های قدیمی پراید کاربراتوری، دلکو و سیستم آوانس باید به‌درستی عمل کنند.
اگر زمان جرقه نامناسب باشد، احتراق ممکن است در زمان ایده‌آل انجام نشود و در نتیجه موتور با راندمان پایین‌تری کار کند.
خرابی مکانیزم آوانس، تنظیم نادرست دلکو یا مشکلات مربوط به سیستم جرقه می‌توانند باعث بد کار کردن موتور و ایجاد رسوب روی شمع شوند.
۸. خرابی موتور و ورود روغن به محفظه احتراق
اگر دوده روی شمع خشک و پودری نیست و حالت چرب و روغنی دارد، باید احتمال ورود روغن به محفظه احتراق را جدی‌تر بررسی کرد.
فرسودگی رینگ‌های پیستون، مشکل گاید یا کاسه‌نمد سوپاپ و برخی ایرادات داخلی موتور می‌توانند باعث ورود روغن به محفظه احتراق شوند.
در این حالت معمولاً علائم دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد؛ برای مثال:
-
کم شدن سطح روغن موتور
-
دود آبی از اگزوز
-
کاهش توان موتور
-
روغنی شدن شمع
-
کاهش کمپرس یک یا چند سیلندر
در چنین شرایطی تنظیم کاربراتور یا تعویض شمع به‌تنهایی مشکل اصلی را حل نمی‌کند و موتور باید از نظر مکانیکی بررسی شود.
۹. رانندگی کوتاه‌مدت و موتور سرد
اگر خودرو بیشتر مسیرهای بسیار کوتاه را طی کند و موتور فرصت رسیدن به دمای کاری مناسب را نداشته باشد، احتمال تشکیل رسوب روی شمع‌ها بیشتر می‌شود.
در موتورهای کاربراتوری این موضوع می‌تواند محسوس‌تر باشد، زیرا در زمان سرد بودن موتور، مخلوط سوخت معمولاً غنی‌تر است.
بنابراین اگر خودرو بیشتر برای مسیرهای کوتاه استفاده می‌شود و شمع‌ها کمی دوده دارند، الزاماً به معنی خرابی جدی موتور نیست. با این حال، اگر دوده شدید و دائمی باشد، باید علت اصلی بررسی شود.
چگونه از روی رنگ شمع علت مشکل را تشخیص دهیم؟
به‌طور کلی ظاهر شمع می‌تواند اطلاعات خوبی درباره وضعیت احتراق به شما بدهد:
دوده سیاه و خشک:
اغلب می‌تواند با مخلوط سوخت غنی، کمبود هوا، عملکرد نادرست ساسات یا احتراق ناقص مرتبط باشد.
دوده سیاه و چرب:
بیشتر احتمال ورود روغن به محفظه احتراق را مطرح می‌کند.
شمع بسیار سفید یا بیش از حد روشن:
می‌تواند با مخلوط بیش از حد رقیق یا شرایط حرارتی نامناسب ارتباط داشته باشد و نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.
رسوبات غیرعادی روی الکترود:
ممکن است به نوع سوخت، مصرف روغن یا شرایط احتراق مربوط باشند.
البته رنگ شمع به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و باید همراه با علائم خودرو بررسی شود.
برای رفع دوده شمع پراید کاربراتور چه کار کنیم؟
بهتر است عیب‌یابی را از موارد ساده‌تر شروع کنید. ابتدا فیلتر هوا، وضعیت شمع‌ها، وایرها و عملکرد ساسات را بررسی کنید. سپس کاربراتور، شناور و سوزن شناور از نظر تنظیم و سلامت بررسی شوند.
اگر مشکل ادامه داشت، باید سیستم جرقه، زمان‌بندی دلکو و در صورت نیاز وضعیت مکانیکی موتور بررسی شود.
نکته مهم: اگر هر چهار شمع تقریباً به یک اندازه سیاه شده‌اند، احتمال وجود مشکل مشترک در سیستم سوخت‌رسانی یا جرقه بیشتر است. اما اگر فقط یک شمع به‌طور محسوسی متفاوت است، احتمال وجود مشکل مربوط به همان سیلندر، وایر، شمع یا بخش مکانیکی موتور بیشتر می‌شود.
در نهایت، دوده زدن شمع پراید کاربراتوری یک «علامت» است، نه یک خرابی مشخص. برای تعمیر اصولی باید مشخص شود که علت، غنی بودن مخلوط سوخت، کمبود هوا، ضعف جرقه، مشکل ساسات، تنظیم شناور، زمان‌بندی جرقه یا ورود روغن به موتور است. تعویض شمع بدون رفع علت اصلی ممکن است باعث شود شمع جدید هم پس از مدتی دوباره دوده بزند.